Doğal Taş Terimleri

[LordofAndromeda]

A.Ocak Terimleri

Alt : Taşın üretim sırasında oturduğu tarafıdır.
Alın : Taşın çıkıntı yapan en ileri yüzüdür.
Arka : Taşın yüzüne paralel arka yüzüdür.
Astar : Taşın arkasına başka malzeme ile yapılan dolgudur.
Ayrılım Yüzeyi : Tabakalı taşlardaki, tabakalar arasındaki belirgin süreksizlik yüzeyidir.
Bank : İki yatak yüzeyi arasında kalan taş tabakasıdır.
Birleştirici : Taşı oluşturan parçaları dağılmayacak şekilde birbiriyle bağlayan doğal çime todur.
Çürük Dolgu : Taş boşluklarına kendi direncinden az direnci olan bir malzemenin dolmasıdır.
Fay Yüzeyi : Hareket geçirmiş süreksizlik (çatlak) yüzeyidir.
Killi Damar : Tabaka içinde genellikle tabaka yüzeyine paralel olan, değişen şekil ve kalınlıktaki ve yapıştırıcı kabiliyeti az olan killi damardır.
Kovan Boşluk : Taşın doğal oluşumdaki iri tekil boşluklardır.
Kuyruk : Ocaktaki üretim sırasında, taşın arka yüzeyinden sonra devam eden kısmıdır.
Ocak : Her cins taşın doğal olarak, bulunduğu yerden istenilen özellikte çıkarılması için yerkabuğuna, üstü havaya açık veya kapalı özel şekil verilmesidir.
Ocak Ağzı : Ocak açılırken yabancı veya çürük ortamdan geçilip istenilen kaliteye ulaşılıncaya kadar zemine şekil verilmesidir.
Ocak Ağzı Malzemesi : Ocak ağzı kazısından çıkan düşük özellikteki malzemedir.
Ocak Artığı : Belirli amaca hizmet edecek özellikte açılmış ocaklarda beklenen amaca yaramayan taşlardır.
Ocak Dibi : Esas taşın istenilen kalitesinin sonu olup, başka bir taş türüne erişilen yüzdür.
Ocak Suyu : Taşın ocaktan çıktığı anda sahip olduğu sudur.
Peteksel Boşluk : Taşın doğal yapısında oluşmuş irili ufaklı çoğul boşluklardır.
Renkli Damar : Taştaki çatlakların birleştirici maddelerle dolmasından meydana gelen damarlardır.
Sağlam Damar : Taşın oluşu sırasında ya da oluşundan sonra kazanılmış, sıkı kenetlenmiş süreksizliktir.
Sağlam Dolgu : Taş boşluklarına kendi direncine yakın direnci olan bir malzemenin dolmasıdır.
Tabakalanma Yüzeyi : Taşın tortulaştığı yüzeydir.
Tel Damar : Taş içinde çeşitli şekillerde olabilen, ince metalik maden damarlarıdır.
Ters Damar Taşı    : Tortul taşlarda görülen tabakalaşma konumlarının yön değiştirmesidir.
Yan : Taşın yüzüne bitişik tarafıdır.
Yatay Yüzeyi : Ocakta taş tabakalarının birbirine yaslandığı yüzeydir.
Yumuşak Tel Damar : Taş içinde çeşitli şekillerde olabilen, yumuşak maddelerden oluşan ince damarlardır.
Yüz : Taşın üretim yerinde görünen en büyük yüzeyidir.

B. İşletme Terimleri

Çekiçleme : Sadece çekiş kullanılarak taşların işlenmesidir.
Dik Damar Kesim : Taşın tabakalanma yüzeyine dik kesimidir.
Düz Damar Kesim : Taşın tabakalanma yüzeyine paralel kesimdir.
Gönyeleme : Taşın bir kenarının düzeltilerek, gönye ile diğer kenarının düzeltilmesidir.
İşleme Sundurması : Taş işleme amaçlı, sadece üstü kapalı yerlerdir.
İşletme Atölyesi : Taş işle amaçlı, üstü ve yanları kapalı yapılardır.
İşletme : Ocakta istenen boyutta ve nitelikte blok elde edilinceye kadar yapılan işlemlerin toplamıdır.
Kalemli : Taşların üretim yerinde görünen yüzlerinin kalemle işlenmiş halidir.
Kenet Yuvası : Madeni kenetlerin taşa bağlanması için açılan yuvalardır.
Lamba : Kenedin girintili tarafıdır.
Madeni Kenet : Taşları kenetleyen özel madeni parçalardır.
Midizli : Taşların üretim yerinde görünen yüzlerinin midizli işlenmiş halidir
Mucartalı : Taşların üretim yerinde görünen yüzlerinin mucarta ile işlenmiş halidir.
Murçlama : Taşların murçla işlenmesidir.
Murçlu : Taşların üretim yerinde görünen yüzlerinin murçla işlenmesidir.
Pah : Taş köşelerinin, iki yüzeyden eşit uzaklıkta olacak şekilde, en fazla 5 genişlikteki düzlemle kesilmesidir.
Suyuna Kesim : Taşın yatak yüzeyine paralel kesimidir.
Taş Kenet : İki taşın bitiminde istenilen bir doğrultuda taşlardan birinin diğerine göre hareketini, yabancı madde kullanılmaksızın, önlemek amacı ile taşlara verilen şekildir.
Taraklama : Taşların tarakla işlenmesidir.
Taraklı : Taşların üretim yerinde görünen yüzlerinin tarakla işlenmiş halidir.
Yonma : Taşların el aletleriyle ve işçiler tarafından gerekli şekilde yontulmasıdır.
Yonu   Yüzeyleri : Yonulmuş taş, elle yonulanlara, el yonusu denir.
Yüzleme : İki kesişen kenarın kalemle doğrultularak taş yüzü düzleminin belirtilmesidir.

C. İşleme Aletleri Terimleri

Çekiç : 3 - 5 kg ağırlığında iki başı düz çelik tokmaktır.
Kalem : 20-30 cm boyunda yassı ve keskin uçlu, çelikten yapılmış taş işleme aletidir.
Kama : Ağzı geniş ve keskin, kısa boylu, meşe veya çelikten yapılmış ayırma aletidir.
Keski   ucu : Yassı fakat keskin olmayan kalemdir.
Keskin Varyoz : İki başı sivri olan varyozdur.
Küskü : Sivri veya yassı uçlu 0.5-1 m boyunda, çelikten yapılmış delme veya yarma aletidir.
Midiz : İki ağzı keskin ve dişli çekiçtir.
Mil : Yassı veya sivri uçlu 2-3 m boyunda çelikten yapılmış delme aletidir.
Mucarta : İki ağzı yassı ve dişli çekiçtir.
Murç   : 1-2 cm çapında 20-30 cm boyun sivri uçlu, çelikten yapılmış taş işleme aletidir.
Sivri Varyoz : İki başı keskin olan varyozdur.
Tarak : Ucu dişli kalemdir.
Varyoz : 10 - 12 kg ağırlığında iki başı düz çelik tokmaktadır.

D. İşlenmiş Taş Terimleri

Çekiçle Yüzlenmiş Mozaik Taş (Çekiçleme Mozaiki) : Üretim yüzünün bilinen bir kural gereğince şekillendirilmesi için, taşların yüzlerinin ve yanlarının çekiçle düzeltilmiş halidir.
Çerçeveli Yonu : Taşın derz kenarının kalemle dar bir şerit halinde işlenmiş olanıdır.
İnce Yonu : Taş yüzeyinin üretim yüzeyine paralel olarak, yanlarının 5-10 cm derinliğine kadar kalem, tarak, mucarta ve midizle işlenmesidir.
Kaba Yonu : Taş yüzlerinin üretim yüzeyine paralel olarak tamamen ve taş yanlarının 3-5 cm derinlikte çekiç, murç ve keski ile işlenmesidir.
Kesme Taş    : Bütün yüzleri ön, arka, alt, üst ve yanları ince yonu olarak işlenmiş taşladır.
Moloz Taşlar : Ocak çıkarılan ve bir işçinin kaldırıp işleyebileceği boyutta kırılan (en çok 100 kg) inşaata elverişli tabii taşlardır.
Taş Blok : Moloz taşlardan daha büyük boyutta, doğal taşların oçaktan çıkarıldığı halidir.
Taş Tomruk : Taş blokların kullanılacağı amaca göre varyoz, çekiç ve kama ile kabaca yontularak az çok geometrik şekillendirilmiş halidir.
Taslak : İstenilen şekli verecek şablonlardan 1-5 cm paylı olarak kabaca işlenmiş taş tomrukladır.